Malowniczy murek kwiatowy może być główną ozdobą ogrodu. Wznosimy go w pochyłym terenie, zwłaszcza tam, gdzie nie ma miejsca na łagodną skarpę. Jego wykonanie zabiera sporo czasu, lecz efekt – murowany!
Wygląd i jakość murków kwiatowych zależy od rodzaju użytego surowca i – oczywiście – od umiejętności budującego. Można je tworzyć z różnych materiałów, lecz najciekawsze są mury z kamienia naturalnego. Surowiec kupujemy w najbliższym kamieniołomie, zakładzie produkującym kruszywa drogowe i budowlane, albo po prostu …zbieramy w najbliższej okolicy. Często widać przecież pryzmy kamieni na podwórkach u rolników lub na miedzach wśród pól uprawnych. Zanim zabierzemy kamienie, musimy uzyskać zgodę właściciela gruntu. Murki wykonane z miejscowego kamienia ładnie wpisują się w otoczenie, szybko zaakceptują je zwierzęta i owady. Kamienie można układać bez zaprawy – powstają wtedy murki suche, lub łączyć je zaprawą w murki murowane.
Czasami, by wzmocnić konstrukcję murku suchego, stosujemy zaprawę tylko w pewnych miejscach – zwykle z tyłu, od strony skarpy.
Murki suche
Aby były stabilne i trwałe, kamienie użyte do ich budowy muszą dokładnie pasować do siebie. Grunt, na którym je stawiamy, nie może być miękki i osiadający. Mocno spulchnioną, ustępującą pod naciskiem ziemię trzeba wcześniej solidnie ubić ubijakiem ręcznym lub wibracyjnym, stosowanym w budownictwie drogowym.
■ Wybieramy kamienie
Kamienie użyte do budowy murku suchego powinny mieć co najmniej dwie płaskie powierzchnie równoległe do siebie i trzecią – prostopadłą do nich. Nie nadają się tutaj tak zwane kocie łby (zaokrąglony kamień pochodzenia lodowcowego lub rzecznego) oraz kamień łamany niesortowany. Wskazane są natomiast iatwo wietrzejące tufy wulkaniczne, wapienie miękkie (np. karsy) i piaskowce. Z biegiem czasu tworzy się między nimi coraz więcej szpar i dziur zapełniających się pyłem i kurzem, w którym szybko ukorzenią się rośliny.
Gdy brakuje nam kamieni mogących zapewnić trwałą konstrukcję, można je miejscami związać zaprawą cementową lub cementowo-wapienną. Niekiedy warto pokryć nią całą powierzchnię murku od strony skarpy.
■ Budujemy fundamenty
Dno wykopu pod fundament, jak i potem jego górna płaszczyzna, powinny wyraźnie opadać w kierunku skarpy, tworząc kąt prosty z licem muru, odchylonym zwykle 15% od pionu. Odległość między górną krawędzią murku wysokości 1 m i pionowo trzymaną, przyłożoną do jego podstawy łatą, powinna więc wynosić 15 cm.
Im wyższy murek i gorzej ustabilizowany grunt, tym głębszy fundament i większe odchylenie lica muru od pionu.
Jeżeli konstrukcja ma podpierać skarpę lub bok tarasu, należy wsypać za murek – u jego podstawy – warstwę żwiru lub drobnego tłucznia, spełniającą funkcję drenażu. Zapobiegnie to wymywaniu i osuwaniu się ziemi.
Gdy teren jest wilgotny, układamy za murkiem rurki drenarskie, odprowadzające nadmiar wody do studni chłonnej lub rowu melioracyjnego.
■ Budujemy murek
Murki wysokości do 1,2 m i podstawie szerokości 50- 60 cm – możemy budować samodzielnie. W przypadku większych konstrukcji, jeśli nie mamy doświadczenia, warto wezwać fachowca. Najlepiej jednak zastąpić wysoki mur dwoma niższymi.
Będzie to rozwiązanie tańsze, ładniejsze i łatwiejsze do wykonania. Natomiast budowanie konstrukcji niższych niż 30 cm przeważnie mija się z celem. Lepsze będą wówczas małe skarpy. Przy budowaniu murków obowiązują klasyczne zasady sztuki murarskiej:
♦ najpierw układamy narożniki, wykorzystując spore, dobrze docięte kamienie.
♦ potem kładziemy pierwszą stabilną warstwę murku, układając na żwirze duże i płaskie kamienie.
Następnie układamy kolejne warstwy, rozmieszczając równomiernie, na całej długości murku, większe i mniejsze kamienie. Mniejsze wbudowujemy w środkową, większe – w dolną, zaś długie i płaskie – w górną część murku. Aby mur był równy, dobrze zlicowany i solidnie wykonany, trzeba mieć stale pod ręką sznurek, poziomnicę, łatę kamieniarską oraz inne narzędzia. Gdy zadbamy o odpowiednie proporcje sąsiadujących ze sobą kamieni, nasza budowla będzie nie tylko trwała, ale i estetyczna. Dobrze jest układać co drugą warstwę z tak zwanych wiązarów, czyli kamieni nieco dłuższych niż materiał poprzedniej warstwy. Warto też co pewien czas wiązać mur z podtrzymywaną skarpą za pomocą dłuższych kamieni, których końce zakotwiczają się w żwirze drenażowym lub w ziemi za murkiem. Wszystkie spoiny zaklinowujemy małymi kamieniami i wypełniamy ziemią, wbijając ją młotkiem pod kamienie. Później sypiemy na nie dodatkową warstwę ziemi, osadzając w niej mocno każdy kamień. W szerszych spoinach, łączących się z gruntem po drugiej stronie muru, można posadzić rośliny. Już teraz trzeba zaplanować, gdzie będą one rosły. Warto pozostawić dla nich kilka otworów o średnicy od 5 do 10 cm, ze znacznym spadkiem w kierunku skarpy, by nie wypadała z nich ziemia.
Trzeba tak wiązać kamienie, by spoiny w warstwach mijały się.
Murki murowane
Są znacznie trwalsze od suchych. Budujemy je z kamieni wytrzymałych na działanie mrozu: łamanych, nie obrabianych, o zupełnie nieregularnych kształtach (na przykład z granitu, kamieni polnych) albo łupanych, w których co najmniej dwie powierzchnie są równoległe do siebie i płaskie (e> 4). Kamienie muszą pasować do siebie kształtem, szczeliny między nimi wypełnia się zaprawą. Gdy są zbyt duże, układa się w nich małe kamienie. Budowa murku z kamienia polnego jest trudna i wymaga dużej wprawy. Małe i niskie murki układa się najczęściej z kamieni łupanych, obrobionych na kształt prostopadłościanów, by dało się z nich tworzyć możliwie równe warstwy i gładkie lico muru. Spoiny poziome powinny przebiegać mniej więcej równolegle do siebie.
■ Fundamenty
■ Przygotowanie zaprawy
Zaprawę robimy z piasku i cementu w stosunku 1:3 lub 1:4 (jedna część cementu na trzy bądź cztery części piasku). Nie przygotowujmy jej zbyt dużo, gdyż już po upływie pół godziny zachodzą w niej niekorzystne zmiany chemiczne. Dolanie wody w celu uplastycznienia powoduje wówczas pogorszenie jej jakości. Zaprawy cementowo-wapienne (z dodatkiem wapna) stosujemy tylko wtedy, gdy układamy izolację uniemożliwiającą podsiąkanie wody. W tym celu między fundament a stawiany na nim murek układa się folię lub dwie warstwy papy bitumicznej jako wodoszczelną zaporę. Pasy folii i papy muszą być dostatecznie szerokie, aby przykrywały murek na całej szerokości. Dzięki temu wilgoć nie będzie przenikać do muru i rozsadzać go w czasie mrozów.
■ Budowa
Stawianie niższych murków nie przedstawia większych trudności. Należy tylko przy tym dbać o dokładne utrzymanie pożądanego nachylenia płaszczyzny muru.
Murki murowane wznosimy tak samo jak suche, układając je warstwami, zaczynając od narożników. Trzeba przy tym zwracać szczególną uwagę na wypełnienie spoin między kamieniami, tworzą one bowiem określony rysunek mający wpływ na ostateczny wygląd naszego dzieła. Gdy surowcem jest jasny kamień (wapień, dolomit), spoiny powinny tworzyć ciemne linie. Można w tym celu użyć zaprawy z dodatkiem sadzy. Spoiny są przeważnie zagłębione w stosunku do płaszczyzny murku, czasami wypukłe, najrzadziej – płaskie, równe z licem kamieni. Zagłębienie spoin uzyskujemy, wydrapując świeżą zaprawę na głębokość 2-3 cm. Prawidłowo wykonany murek jest prawdziwą ozdobą ogrodu.
Dobór roślin
Murki kwiatowe obsadza się na ogół roślinami tworzącymi poduszki, bądź rozrastającymi się kępiasto, na przykład: astrami, goździkami, żagwinami, rogownicą, smagliczką, wiesiołkami, ubiorkiem, gęsiówką oraz dziesiątkami innych gatunków i odmian. Większość wymaga stanowisk suchych i nasłonecznionych, dlatego murek powinien mieć wystawę południową, południowo-zachodnią lub południowo-wschodnią. Dobierając rośliny trzeba pamiętać, że na każdym murze wyróżniamy trzy strefy: koronę – najbardziej nasłonecznioną i suchą, środkową część – dobrą dla mchów, porostów, różnych gatunków rozchodnika i innych niewybrednych roślin, oraz podstawę – stwarzającą najdogodniejsze warunki do rozwoju roślin.
Rośliny sadzimy przeważnie wiosną. Te kupowane w pojemnikach możemy sadzić w dowolnej porze sezonu wegetacyjnego. Ziemię dookoła posadzonej rośliny mocno się uciska i obficie podlewa. Świeże nasadzenia umacnia się w szczelinach muru za pomocą mchu torfowca, który jednocześnie chroni je przed upałem i zatrzymuje wilgoć w glebie. Zestaw roślin nadających się do obsadzenia muru, uwzględniający ich podstawowe cechy i wymagania siedliskowe, przedstawiono w tabeli. Wszystkie są mrozoodporne, mogą rosnąć na tych samych stanowiskach przez wiele lat. Dzięki nim nasz murek będzie tętnił życiem i zadziwiał barwami przez cały okrągły rok.