Następstwa awarii centralnego ogrzewania czy wodociągu są niewielkie w porównaniu ze skutkami uszkodzenia instalacji gazowej lub odbiornika gazowego.

W domach jednorodzinnych in­stalacja gazowa kończy się zwykle przy wejściu do kuchni lub przy pie­cu kąpielowym.

Każdy zainstalowany odbiornik gazu, przewody gazowe i ich połą­czenia stanowią potencjalne niebez­pieczeństwo wystąpienia przecieku gazu. W razie jego wypływu w piwni­cach czy innych zamkniętych po­mieszczeniach powstają duże stęże­nia gazu – przekraczające granice jego wybuchowości. Aby doszło do wy­buchu, wystarczy tylko drobne za­iskrzenie – włączenie latarki lub świa­tła elektrycznego.

Wyczuwalna obecność gazu w po­mieszczeniu zazwyczaj niewiele wy­przedza jego wybuch, najczęściej są to sekundy.

Siła wybuchu może być ogromna. Eksplozja w Gdańsku odcięła od fun­damentów 11 kondygnacji budynku o wadze 5 tysięcy ton.

Najnowsze technologie pozwoliły opracować w miarę pewne systemy wy­krywania gazu. Można je podzielić na dwie grupy.

Do pierwszej grupy zaliczamy sys­temy:

• optyczne – świetlne,
• akustyczne – sygnał alarmowy, uruchamiany w momencie pojawienia się gazu w pomieszczeniu.

Drugą grupę stanowią systemy, któ­re również spełniają te funkcje oraz dodatkowo mają możliwość automa­tycznego odcięcia dopływu gazu do obiektu.

W skład systemów optycznych wchodzą detektory – czujniki gazu umieszczone przy odbiornikach gazo­wych oraz przy trasach ich prze­wodów. Czujniki są połączone z cen­tralą, gdzie odbierane są odczyty detektorów. W razie wystąpienia stę­żenia gazu na poziomie 10% dolnej granicy wybuchowości, centrala po­wiadamia o tym sygnałem optyczno-akustycznym.

Zasilenie budynku gazem nastę­puje z sieci zewnętrznej przez reduk­tory gazowe umieszczone w szafce poza budynkiem. Domowa instala­cja gazowa zaczyna się zaworem od­cinającym dopływ gazu niskiego ci­śnienia, który znajduje się najczęściej w piwnicy budynku. Bezpośrednio nad tym zaworem montuje się auto­matyczny blok połączony z centralą sterującą i czujnikami.

W nowo budowanych domach z instalacjami nowej generacji węzeł przygotowujący ciepło dla potrzeb centralnego ogrzewania i ciepłej wody znajduje się przeważnie w piwnicy. W takim wypadku system bezpieczeń­stwa gazowego składa się z jednego lub dwóch czujników (umieszczonych przy kotle c.o. i podgrzewaczu c.w.u.), centrali sterującej i bloku odcinające­go dopływ gazu. W budynkach, w których jest kuchnia gazowa oraz piec kąpielowy, liczbę detektorów gazu należy zwiększyć o liczbę kolej­nych odbiorników.

Siarkowodór zawarty w gazie wpływa korozyjnie na przewody, co może przyczynić się do powstawa­nia drobnych nieszczelności, zwłasz­cza w starych instalacjach gazowych. Ulatniający się gaz może osiągnąć stężenie krytyczne, przy którym następuje wybuch. Gaz sieciowy jest bezwonny i dlatego opieranie się na powonieniu jest zawodne. Dystry­butorzy gazu okresowo nawaniają podawany gaz, w celu wykrycia ewentualnych nieszczelności. Jed­nak pełną gwarancję bezpieczeństwa może zapewnić tylko sprawny sys­tem, którego detektory nieomylnie wykryją obecność gazu.

Jak działa system bezpieczeństwa

Gdy w pomieszczeniu pojawi się gaz, a jego stężenie osiągnie poziom 10% dolnej granicy wybuchowości, uruchamiany jest alarm optyczno- akustyczny, a w wypadku wystąpienia stężenia na poziomie 20% dolnej gra­nicy wybuchowości, automatycznie odcinany jest dopływ gazu. Ponow­ne otwarcie dopływu gazu do budyn­ku może odbyć się wyłącznie przez centralę lub otwarcie bloku po usunię­ciu przyczyny jego ulatniania się.

Systemy bezpieczeństwa gazowe­go zasilane są energią elektryczną o na­pięciu 220 V. W budynkach, w któ­rych okresowe występują wyłączenia prądu, można stosować system z opcją zasilania napięciem 12 V, z akumula­torów. Wszystkie te systemy nie wy­magają nadzoru i konserwacji.

Praca i ewentualne zadziałanie sys­temu wykrywania gazu następuje bez udziału, a często nawet i wiedzy same­go użytkownika. O awarii i zadzia­łaniu systemu użytkownik dowiaduje się przez sygnał akustyczno-optyczny. W zależności od rodzaju używanego gazu detektory mogą być dobierane indywidualnie zarówno do gazu ziem­nego, płynnego, jak i miejskiego. Do­stępne są również detektory uniwer­salne z przeznaczeniem dla każdego rodzaju gazu.

Podczas eksploatacji gazu oprócz wy­buchu istnieje także niebezpieczeństwo pojawienia się tlenku węgla, który po­wstaje wskutek niecałkowitego spalania się gazu. Przy braku właściwego ciągu kominowego i niewłaściwej wentylacji stanowi to poważne zagrożenie.

Systemy wykrywania gazu mają również czujniki rejestrujące obec­ność tlenku węgla, co w wypadku od­cięcia dopływu gazu eliminuje nie­bezpieczeństwo nieszczęśliwych wy­padków.

Na naszym rynku, istnieje już spo­ro firm, które oferują kompleksowe rozwiązania zabezpieczeń gazowych, począwszy od dostawy, przez montaż, po uruchomienie systemów bezpie­czeństwa instalacji gazowej.