24 sierpnia br. weszły wżycie nowe przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn zwiększające kwoty wolne od podatku. Szczególnie korzystne są zmiany dla osób dziedziczących domy i mieszkania.
Wysokość podatku od spadku lub darowizny zależy od tego, do której grupy podatkowej zaliczony jest spadkobierca lub obdarowany. O zaliczeniu do danej grupy decyduje stopień pokrewieństwa nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
W ustawie o podatku od spadków i darowizn wyodrębniono trzy grupy podatkowe:
I grupa – małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie;
II grupa – zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych;
III grupa – inni nabywcy, czyli osoby obdarowane nie należące do rodziny spadkodawcy lub darczyńcy.
Obowiązująca obecnie ustawa przewiduje zwolnienia i ulgi w podatku od spadku i darowizn.
Wolne od podatku
są rzeczy i prawa majątkowe nabyte w drodze spadkobrania i darowizny, których czysta wartość nie przekracza:
- 6100 zł od osoby zaliczonej do pierwszej grupy podatkowej,
- 4600 zł od osoby zaliczonej do drugiej grupy,
- 3100 zł od osoby zaliczonej do trzeciej grupy.
Dwaj synowie odziedziczyli po zmarłej matce spadek – po 1 /2 każdy z nich. Wartość masy spadkowej ustalono na kwotę 60 000 zł, zatem udział każdego ze spadkobierców wart jest 30 000 zł. Dla każdego z nich kwota wolna od podatku wynosi 6100 zł, zatem każdy zapłaci podatek od kwoty 23 900 zł. Podatek ten wyniesie: 520 zł + 7% od 10 900 zł (nadwyżka ponad 13 000 zł), czyli 1283 zł.
Podatek płacimy
Dodatkowe ulgi „mieszkaniowe”
Do podstawy opodatkowania nie wlicza się wartości budynku mieszkalnego lub jego części, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, domu jednorodzinnego lub do lokalu w małym domu mieszkalnym – do łącznej wysokości nie przekraczającej 110 m2 powierzchni użytkowej – nabytych w drodze:
- spadku lub darowizny przez osoby zaliczane do pierwszej grupy podatkowej,
- spadku przez osoby zaliczane do drugiej grupy podatkowej,
- spadku przez osoby zaliczane do trzeciej grupy podatkowej, sprawujące przez co najmniej dwa lata opiekę nad spadkodawcą, na podstawie umowy zawartej z nim przed organem gminy.
Zakres ulgi mieszkaniowej zależy, jak widać, od przynależności spadkobiercy do grupy podatkowej. Tylko osobom z najbliższej rodziny spadkodawcy ulga przysługuje zarówno w wypadku spadku, jak i darowizny. W drugiej i trzeciej grupie podatkowej ulga ta dotyczy jedynie spadku.
Jeżeli nabyte mieszkanie lub dom jest większe niż 110 m2, to podatek obejmuje tylko nadwyżkę powierzchni.
Dwaj synowie odziedziczyli po zmarłej matce spadek – po 1/2 każdy z nich. Całość spadku stanowi nieruchomość o wartości 100 000 zł. Udział każdego z synów wart jest 50 000 zł. Jednemu z synów nie przysługuje dodatkowa ulga mieszkaniowa, a więc po uwzględnieniu kwoty wolnej (6100 zł) zapłaci on podatek w wysokości 520 zł + 7% od nadwyżki ponad 13 000 zł, czyli łącznie 2683 zł. Drugi syn jest zameldowany w spadkowej nieruchomości i nie ma innego mieszkania. Może on zatem skorzystać z ulgi podatkowej przewidzianej w ustawie, a więc pomniejszyć kwotę podatku o wartość powierzchni użytkowej odziedziczonego domu (maksymalnie do 110 m2).
Z ulgi mieszkaniowej mogą skorzystać obdarowani lub spadkobiercy, którzy spełniają łącznie następujące warunki:
- są obywatelami polskimi lub mają miejsce stałego zamieszkania w Polsce;
- nie są właścicielami innego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość bądź będąc nimi przeniosą własność budynku lub lokalu na rzecz zstępnych, Skarbu Państwa lub gminy;
- nie dysponują spółdzielczym lokatorskim prawem do lokalu lub nie są właścicielami spółdzielczego prawa do lokalu oraz wynikających z przydziału spółdzielni mieszkaniowych: prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, a w razie dysponowania tymi prawami – przekażą je zstępnym lub spółdzielni w terminie 3 miesięcy od dnia złożenia zeznania podatkowego;
- nie są najemcami lokalu lub budynku, a jeśli są – to rozwiążą umowę najmu;
- będą zamieszkiwać w nabytym lokalu lub budynku przez 5 lat.
Jeśli nabyty w drodze spadku lub darowizny lokal czy budynek jest zajęty przez osoby trzecie (np. lokatorów), wówczas wymienione warunki przyznania ulgi można spełnić w ciągu 5 lat od dnia nabycia, a dokonanie wymiaru podatku ulega zawieszeniu.
Jeżeli obdarowany lub spadkobierca skorzysta z dodatkowej ulgi i sprzeda nabyty lokal lub przestanie w nim zamieszkiwać przed upływem 5 lat, wówczas wznawia się postępowanie podatkowe. Podatek zostanie naliczony od całej wartości przedmiotu opodatkowania tak, jakby ulga nie przysługiwała, a okres przedawnienia prawa do dokonania wymiaru podatku będzie biegł od daty zbycia lokalu.
Można zbyć (sprzedać, darować) lokal lub budynek przed upływem 5 lat – nawet przed rozpoczęciem zamieszkiwania – i nie zapłacić podatku pod warunkiem, że było to uzasadnione koniecznością zmiany warunków mieszkaniowych lub miejsca zamieszkania, a nabycie innego mieszkania lub uzyskanie pozwolenia na budowę nastąpiło najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od dnia zbycia.
Dziedziczenie firm rodzinnych
Małżonkowie lub zstępni, którzy nabyli w drodze spadku lub darowizny zakład wytwórczy, budowlany, handlowy, usługowy lub jego część, mogą skorzystać ze zwolnienia od podatku. Muszą jednak spełnić jeden warunek: przejęty zakład będą prowadzić w stanie niepogorszonym przez co najmniej 5 lat. Jeśli nie dotrzymają tego warunku, fiskus naliczy im podatek od spadku lub darowizny.
Jest jeden wyjątek od tej reguły: w razie niemożności dalszego prowadzenia zakładu na skutek zdarzeń losowych podatek obniża się proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności przez spadkobiercę lub obdarowanego.
I jeszcze jedna nowość: w obowiązującej obecnie ustawie obniżono podatek od nabycia własności w drodze zasiedzenia do 7% podstawy opodatkowania, ale w tym wypadku nabywcy nie mają prawa do ulg podatkowych.